Một đứa trẻ biết lắng nghe, nhường nhịn và hợp tác thường khiến người lớn cảm thấy yên tâm. Tuy nhiên, nếu trẻ luôn cố gắng làm theo mong muốn của người khác vì sợ bị giận, bị từ chối hoặc khiến ai đó thất vọng, người lớn cần quan tâm nhiều hơn đến điều đang diễn ra phía sau sự “ngoan ngoãn” ấy. 

Xu hướng luôn cố gắng làm hài lòng người khác (people-pleasing) có thể thể hiện qua việc trẻ thường xuyên tìm kiếm sự đồng thuận, khó nói “không”, ngại bày tỏ ý kiến hoặc nhu cầu của bản thân và cố tránh những tình huống có thể gây bất đồng. Điều quan trọng không phải là khuyến khích trẻ chống đối, mà là giúp các em hiểu rằng mình có quyền nhận biết cảm xúc, bày tỏ điều mình muốn hoặc không muốn và thiết lập những ranh giới phù hợp. 

Khi lớn lên và các mối quan hệ xã hội trở nên phức tạp hơn, trẻ không chỉ cần học cách tôn trọng giới hạn của người khác mà còn cần biết nhận diện và bảo vệ giới hạn của chính mình. Cha mẹ có thể giúp con luyện tập cách lên tiếng khi cảm thấy không thoải mái và tìm đến người lớn đáng tin cậy khi người khác không tôn trọng lời từ chối hoặc khiến con cảm thấy không an toàn. 

Để giúp trẻ hiểu rằng tình yêu thương và sự công nhận không phụ thuộc vào việc lúc nào cũng phải đồng ý với người khác, phụ huynh có thể bắt đầu từ những điều gần gũi: 

Khuyến khích trẻ thể hiện suy nghĩ riêng 
Thay vì luôn quyết định thay con, cha mẹ có thể hỏi: “Con nghĩ thế nào?”, “Con thích lựa chọn nào hơn?” hoặc “Điều gì khiến con cảm thấy không thoải mái?”. Những lựa chọn phù hợp với độ tuổi giúp trẻ dần nhận ra rằng tiếng nói của mình có giá trị. 

Tôn trọng cảm xúc của trẻ 
Buồn, giận, thất vọng hay không đồng ý đều là những trải nghiệm cảm xúc bình thường. Thay vì yêu cầu trẻ phải luôn vui vẻ hoặc “ngoan”, người lớn có thể giúp trẻ gọi tên cảm xúc và học cách thể hiện chúng một cách phù hợp. 

Dạy trẻ thiết lập ranh giới 
Trẻ cần được luyện tập những cách từ chối đơn giản, rõ ràng và tôn trọng như: “Con không thích điều đó”, “Bạn dừng lại nhé” hoặc “Con không muốn”. Khi người khác không tôn trọng lời từ chối, hoặc khi trẻ cảm thấy không an toàn, trẻ cần biết rằng mình có thể rời khỏi tình huống và tìm đến một người lớn đáng tin cậy. 

Tôn trọng giới hạn cơ thể của trẻ 
Những hành động thể hiện tình cảm như ôm hay hôn cũng nên dựa trên sự thoải mái của trẻ. Khi người lớn nghiêm túc lắng nghe một lời “không”, trẻ sẽ hiểu rõ hơn rằng cơ thể và giới hạn cá nhân của mình đáng được tôn trọng. 

Làm gương về cách thiết lập ranh giới 
Trẻ học rất nhiều từ cách người lớn ứng xử. Khi cha mẹ biết bày tỏ nhu cầu, nói “không” một cách tôn trọng và đồng thời tôn trọng giới hạn của người khác, trẻ sẽ có thêm những hình mẫu tích cực để thực hành trong các mối quan hệ của mình. 

Biết quan tâm đến người khác là một phẩm chất đáng quý. Nhưng trẻ cũng cần hiểu rằng tử tế không có nghĩa là phải luôn đồng ý. Đôi khi, một lời “không” rõ ràng chính là bước đầu tiên để trẻ biết bảo vệ giới hạn, giá trị và sự an toàn của bản thân. 

Nguồn tham khảo: Child Mind Institute. 
---- 
IGC mời Quý Phụ huynh tiếp tục theo dõi chuyên mục “Bảo vệ trẻ em” lúc 19h thứ Tư tuần cuối mỗi tháng với những nội dung thiết thực dành cho gia đình và nhà trường.